Daha sağlıklı su,
daha mutlu bir yaşam.

​

ALKALİ İNDİRGENMİŞ SUYUN SAĞLIĞA FAYDALARI ÜZERİNE KISA BİR DERLEME

​

Maninder Meenu, Mradula, Kiran Khandare, Shradha Duggal, Vasudha Bansal, Manorma Negi, Baojun Xu

​

ÖZET

Alkali indirgenmiş su (ARW), elektroliz yoluyla üretilir ve yüksek pH değeri ile düşük oksidasyon–indirgenme potansiyeli (ORP) nedeniyle sağlığı destekleyici bir içecek olarak ortaya çıkmıştır. Bu su türü, dikkate değer birçok sağlık yararı sunar. ARW, vücuttaki fazla asitliği etkili bir şekilde nötralize ederek iç pH dengesini destekler ve bu özelliği, asit ağırlıklı beslenmenin etkilerinin karşılanmasında faydalıdır. Daha küçük moleküler kümeleri hücresel emilimi artırarak hidrasyonu ve besin alımını iyileştirir; bu durum özellikle sporcular ve fiziksel olarak aktif bireyler için avantajlıdır. Negatif ORP’ye atfedilen ARW’nin antioksidan özellikleri, oksidatif stresin azaltılmasında önemli rol oynar; böylece hücreleri hasardan korur ve kanser, kardiyovasküler hastalıklar ve nörodejeneratif bozukluklar gibi kronik hastalıkların riskini potansiyel olarak azaltır. ARW ayrıca dengeli bir bağırsak ortamını destekleyerek ve zararlı bakteri yükünü azaltarak sindirim sağlığını destekler. Bunun yanında besinlerin çözünürlüğünü ve biyoyararlanımını artırarak vücutta kullanılmalarını iyileştirir. ARW’nin düzenli tüketimi, kronik hastalıkların daha düşük görülme sıklığı ve yorgunluğun azalması ile ilişkilendirilmiş, böylece enerji düzeylerini de artırmıştır. Genel olarak ARW, hidrasyonu artırarak ve hastalıkları önleyerek sağlık bilincine sahip bir yaşam tarzına değerli bir katkı sağlar. Bununla birlikte, ARW’nin uzun vadeli etkilerinin tam olarak açıklığa kavuşturulması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

​

1. GİRİŞ

Su, yeryüzünde yaşamın ortaya çıkmasında hayati öneme sahip bir unsur olarak kabul edilir. Yediğimiz gıdalar ve içtiğimiz su, vücudumuzu iyi durumda tutan temel unsurlardır. Su, hem etkili sindirim hem de dengeli bağırsak florasının gelişimi için kritik öneme sahiptir; bunların her ikisi de bir hayvanın ihtiyaç duyduğu tüm besinleri emebilmesi için gereklidir [1]. Terleme ve solunum yoluyla vücut sıcaklığımızı düzenler ve kontrol eder; bu da insan vücudundaki birçok fizyolojik sürecin normal şekilde işlemesi için gereklidir. İnsan sağlığı, arazi yapısı, jeolojik oluşumlar ve iklimden önemli ölçüde etkilenen su kalitesinden etkilenir [1]. Yüksek düzeyde toksin içeren düşük kaliteli suyun tüketilmesi veya enfeksiyonlar ve hastalık vektörleri tarafından kirletilmiş suyun tüketilmesi, bazı hastalıklara ve hatta ölüme yol açabilir. Kanser, diabetes mellitus, kardiyovasküler hastalıklar ve kronik solunum hastalıkları, düşük kaliteli su tüketiminden kaynaklanan hastalıklar kategorisinde yer alır [2].

​

Literatür taramasına göre alkali suyun pH değeri 8 ile 10 arasındadır ve yüksek düzeyde alkali özelliklere sahip olmasıyla karakterize edilir. Alkali suyun benzersiz özellikleri, dihidrojen ve antioksidan etkiler gibi tıbbi etkilere sahip olma potansiyeline sahiptir. Alkali suyun, reaktif oksijen türlerini (ROS) süpürebildiği, inflamasyonu azaltabildiği ve bunun sonucunda hastalıkların önlenmesini sağlayabildiği için deoksiribonükleik asidi (DNA) oksidatif hasara karşı koruyucu bir etkiye sahip olduğu bilinmektedir. Alkali suyun klinik sonuçları ve nasıl işlediği üzerine yapılan bir araştırma, mekanizmaların bol miktarda çözünmüş hidrojen ve düşük oksidasyon potansiyeli olduğunu ortaya koymuştur [2

​

Yoğun yaşam tarzımız nedeniyle vücutta Ca2+, Mg2+ ve bikarbonat gibi bazı mineraller eksik olduğundan, bu suyu tüketmek alkali mineraller içeren ve antioksidan özelliklere sahip bu yararların tümünü elde etmemizi sağlayabilir. Alkali su bakterisidal, virüsidal ve fungisidal etkiler gösterir. İnflamasyon ve ROS’un aşırı üretimi gastrointestinal (GI) metabolizmayı olumsuz etkiler ve Crohn hastalığı (CD), ülseratif kolit (UC), fonksiyonel dispepsi, asit reflüsü, divertiküler hastalık ve irritabl bağırsak sendromunu (IBS) içeren kabızlık ve inflamatuvar bağırsak hastalıklarına (IBD) neden olur. Alkali su alımının sindirim sistemindeki bakteri yükünü azalttığı ve GI sistemini iyileştirdiği bildirilmiştir [3].

​

Alkali su; insülin düzeylerini azaltmaya, asidik gıdaların neden olduğu diş erozyonunu önlemeye ve gingivit ile periodontit gibi hastalıklara karşı koruma sağlamaya yardımcı olan terapötik yararlara sahiptir. Kas kütlesini ve kemik mineral yoğunluğunu (BMD) artırır, kardiyovasküler ve koroner kalp hastalığı riskini azaltır ve son olarak mortalite oranını düşürür [3,4]. Alkali elektrolize suyun su ürünleri yetiştiriciliğinde ve tıbbi kullanımlarda yaygın olduğu bilinmektedir [5,6]. Bunun sonucunda bilim insanları, alkali su tüketiminin bağırsak mikrobiyomu üzerindeki etkilerini araştırarak ve bu araştırmaların sonuçlarının insan sağlığına, özellikle metabolik hastalıkların tedavisine yararlı olup olamayacağını belirleyerek bu olgudan yararlanmaya çalışmaktadır.

​

Alkali su elektrolizi küresel pazarının 2025 ile 2034 yılları arasında güçlü bir yükseliş göstermesi öngörülmektedir [7]. Şekil 1’de gösterildiği üzere pazar büyüklüğünün 2025’te yaklaşık 200 milyon ABD dolarından 2034’te yaklaşık 1 milyar ABD dolarına istikrarlı şekilde yükselmesi beklenmektedir. Bu sürekli yıllık büyüme, büyük ölçekli yeşil hidrojen üretimi için tercih edilen teknoloji olarak alkali elektroliz sistemlerinin giderek daha fazla benimsenmesini yansıtmaktadır. Tahmin döneminin erken aşaması olan 2025–2028 arasında 201,05 milyon ABD dolarından yaklaşık 344,20 milyon ABD dolarına yükselen ılımlı bir büyüme görülmektedir. Ancak pazar 2029’dan sonra belirgin şekilde hızlanmakta; 2029’da 411,77 milyon ABD dolarına, 2031’de 589,30 milyon ABD dolarına ulaşmakta ve 2033’te 843,36 milyon ABD dolarını aşmaktadır. 2034 yılına gelindiğinde pazarın 1 milyar ABD dolarını aşması beklenmekte olup bu, on yıl içinde dört kattan fazla bir artış anlamına gelmektedir. Bu büyüme eğilimi, küresel karbonsuzlaştırma girişimlerinin artmasına, hidrojen altyapısına yapılan yatırımların yükselmesine ve alkali su elektroliz sistemlerinin verimliliğini, ölçeklenebilirliğini ve maliyet etkinliğini artıran teknolojik gelişmelere bağlanabilir.

​

Dünyanın dört bir yanında milyonlarca insan, dini inançları ve terapötik yararları nedeniyle doğal alkali bir su hazinesi olan Zemzem suyunu içmektedir [8]. Zemzem suyu aynı zamanda bir alkali su türüdür ve çeşitli hastalıkların önlenmesine yardımcı olabilecek antioksidan özellikler de dahil olmak üzere birçok sağlık yararına sahiptir. Hem alkali indirgenmiş su hem de Zemzem suyu potansiyel sağlık yararlarıyla bilinmektedir.

​

Zemzem suyu, Suudi Arabistan Krallığı’nın Mekke-i Mükerreme şehrinde bulunan doğal alkali bir sudur [9]. Kimyasal olarak hiçbir zaman korunmamış veya işlenmemiştir ve doğal çevresi nedeniyle alkali hale gelmiştir. Buna karşılık alkali indirgenmiş su, alkaliliğini artırmak amacıyla suyun elektrolizi yoluyla üretilen fonksiyonel bir sudur [3]. Genel olarak Zemzem suyunun pH değeri 7,9–8 arasındadır (Şekil 2) ve alkali indirgenmiş suyun pH değeri 8–10 arasındadır [2,3].

​

Zemzem suyu herhangi bir mikrobiyal kontaminasyondan aridir. Ayrıca potasyum, sodyum, magnezyum ve kalsiyum gibi çeşitli minerallerin yanı sıra demir, bakır, gümüş, manganez, alüminyum ve daha birçok eser element bakımından zengindir. Birçok çalışma arsenik, kadmiyum, selenyum ve kurşun gibi doğal ağır metallerin varlığını ortaya koymuştur. Alkali indirgenmiş suyun (ARW) yüksek hidrojen içeriğine, düşük oksijen içeriğine ve düşük oksidasyon–indirgenme potansiyeline (ORP) sahip olduğu bilinmektedir [10].

​

ARW, 8,0 alkali pH değerine sahip olup magnezyum, sodyum ve kalsiyum gibi minerallerin önemli konsantrasyonlarını içerir. Ayrıca kaynağında veya Zemzem suyunun içinde hiçbir mikrop gelişemez [11]. Bununla birlikte, su yollarının %2’sinde NO3 bulunmakta, ancak konsantrasyonları biraz daha yüksek düzeydedir. Örneklerin %94’ü, insan tüketimine uygun olma bakımından su kalite indeksi (WQI) kriterlerini (I. sınıf) karşılamıştır. Zemzem suyunun yara iyileştirici özelliklere sahip olduğu ve diş erozyonunu önlediği bildirilmiştir [1,12]. Başka bir çalışma, Zemzem suyunun opioid bağımlılığının tedavisi ve toleransında etkili kullanımını bildirmiştir [13]. Zemzem suyuna ve alkali suya yönelik kutsal inanç ve tüketim son yıllarda artmaktadır. Şekil 3’te gösterilen yıllık yükselen eğilim, bu derlemeyi hazırlamamız için bizi teşvik etmiş ve okuyuculara daha açık ve kapsamlı bilgiler sunmayı amaçlamıştır. Bu araştırmanın amacı, insanlara alkali su, Zemzem suyu ve bunların sağlık üzerindeki etkileri hakkında yeterli bilgi sunmaktır.

​

1. ARW’NİN HÜCRESEL EMİLİM, BESİN ALIMI VE OKSİDATİF STRESE VE KRONİK HASTALIKLARA KARŞI KORUNMADAKİ ROLÜNÜN ALTINDA YATAN MEKANİZMALAR

Alkali indirgenmiş su (ARW) veya hidrojen bakımından zengin su, elektroliz yoluyla üretilir ve bunun sonucunda yüksek pH, daha yüksek moleküler hidrojen (H₂) konsantrasyonu ve negatif oksidasyon–indirgenme potansiyeline (ORP) sahip su elde edilir. Bu fizikokimyasal özelliklerin, gelişmiş hücresel emilim, artmış besin alımı, azalmış oksidatif stres ve kronik hastalıklara karşı koruma dahil olmak üzere çeşitli biyolojik yararları desteklediğine inanılmaktadır. Etkinliği esas olarak çözünmüş moleküler hidrojen ve antioksidan aktiviteyi destekleyen ve fizyolojik pH dengesine katkıda bulunan reaktif mineral iyonlarına bağlanmaktadır.

​

Hücresel düzeyde ARW’nin, yerel mikroçevreyi düzenleyerek ve ideal elektrokimyasal gradyanları koruyarak membran geçirgenliğini artırdığı düşünülmektedir [14,15]. Bu değişiklikler daha etkili besin difüzyonunu, artmış su girişini ve membran kanalları ile akuaporinler üzerinden daha verimli taşınmayı kolaylaştırabilir ve sonuç olarak hücresel emilimi destekleyebilir (Şekil 4).

​

Şekil 5’te gösterildiği üzere, ARW’nin biyolojik etkilerinin altında yatan temel mekanizmalardan biri güçlü elektron verici özelliğidir. Negatif ORP’si ARW’nin hidroksil radikalleri (•OH) ve peroksinitrit (ONOO⁻) gibi hücresel biyomoleküllere yönelik oksidatif hasarın temel nedenleri olan zararlı reaktif oksijen türlerini (ROS) hedefleyen güçlü ve seçici bir antioksidan olarak işlev görmesini sağlar [16].

Küçük ve nötr bir gaz olan moleküler hidrojen, hücre zarlarına, mitokondrilere ve hatta kan-beyin bariyerine kolayca nüfuz eder. Hücrelerin içine girdikten sonra hidrojen, mitokondriyal oksidatif fosforilasyonun yan ürünleri olarak üretilen yüksek derecede reaktif ROS ile doğrudan etkileşime girerek oksidatif stresi kaynağında azaltır. Bu zararlı oksidanları hafifleterek ARW, hücresel lipitleri peroksidasyondan korur, protein yapısını ve enzim işlevini korur ve kanser ile dejeneratif bozukluklar için önemli risk faktörleri olan DNA zincir kırılmalarını ve mutasyonlarını önler.

Bu koruyucu etkinin altında yatan kimyasal reaksiyonlar şu şekilde özetlenebilir:

H₂ + •OH → H₂O

H₂ + ONOO⁻ → NO₂⁻ + H₂O

Ayrıca ARW, gastrointestinal işlevi düzenleyerek besin emilimini artırabilir. Çalışmalar, alkali suyun özellikle metabolik asidoz yaşayan veya asit içeriği yüksek beslenme düzenleri tüketen bireylerde gastrik asit salgısını düzenlemeye yardımcı olabileceğini göstermektedir [17].

Dengeli bir hücre dışı pH, taşıyıcı proteinlerin konformasyonunu iyileştirerek mide ve bağırsaklardaki epitel membranları boyunca mikrobesin emilimini optimize eder. Bunun yanında, mikro-kümelenmiş su hipotezi, ARW’nin daha küçük moleküler kümeler oluşturabileceğini ve bunun potansiyel olarak besinlerin çözünürlüğünü ve dağılımını artırabileceğini ileri sürmektedir; ancak bu mekanizma hâlâ tartışmalıdır.

Gelişmiş hidrasyon verimliliği dolaşımı, besin iletimini ve metabolik atıkların uzaklaştırılmasını artırarak hep birlikte hücresel homeostazı destekler [3]. Ayrıca ARW’deki kalsiyum, magnezyum ve potasyum gibi mineral iyonları daha biyoyararlanabilir iyonik formlarda bulunur; bu durum enzimatik reaksiyonlar, sinir iletimi ve kas aktivitesi için kritik olan alımı ve fizyolojik elektrolit dengesinin düzenlenmesini artırır [18].

ARW’nin antioksidan kapasitesi, inflamasyon ve metabolik sağlıkla ilişkili hücresel sinyal yollarının ve gen ekspresyon modellerinin düzenlenmesine kadar uzanır. Oksidatif stresi azaltarak ARW, proinflamatuvar sitokin üretiminin merkezinde bulunan bir transkripsiyon faktörü olan nükleer faktör-kappa B’nin (NF-κB) aktivasyonunu azaltabilir. Bu antiinflamatuvar etki, tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalık ve nörodejeneratif hastalıklar gibi yaşam tarzı bozukluklarının önemli bir nedeni olan kronik düşük düzeyli inflamasyonun önlenmesinde rol oynar.

​

Hidrojenin ayrıca hücresel antioksidan savunma sisteminin ana düzenleyicisi olan Nrf2 yolunu aktive ettiği gösterilmiştir [19,20]. Bu yol aracılığıyla ARW; süperoksit dismutaz (SOD), katalaz ve glutatyon peroksidaz dahil olmak üzere hücre içi antioksidan enzimleri artırarak hücreleri zaman içinde biriken oksidatif hasardan koruyan doğal savunma mekanizmalarını güçlendirir. Bu tür bir düzenleme, yorgunluk ve metabolik işlev bozukluğunun önlenmesi açısından kritik olan gelişmiş mitokondriyal işlev ve enerji metabolizmasına katkıda bulunur.

Ayrıca ARW, oksidatif stres kaynaklı hücresel apoptozu azaltmadaki ve genomik bütünlüğü korumadaki rolü yoluyla kronik hastalıkların önlenmesine katkıda bulunabilir. Şekil 6’da özetlendiği üzere alkali indirgenmiş su; sindirim sağlığı, bağışıklık düzenlemesi, oksidatif stresin azaltılması ve çeşitli kronik hastalık durumlarındaki potansiyel rolleri açısından araştırılmıştır. Bu çeşitli biyolojik etkiler, ARW’nin çok sayıda fizyolojik sistem açısından ortaya çıkan önemini göstermektedir.

​

Aşırı ROS, mitokondriyal membranları bozar, sitokrom c salınımını tetikler ve programlanmış hücre ölümüne yol açan kaspaz yollarını aktive eder. ARW bu kaskadı engelleyerek hücre canlılığını korur ve yaşlanmayla ilişkili hücresel dejenerasyonu geciktirir. LDL partiküllerinin oksidatif modifikasyonundaki azalma ayrıca lipid metabolizmasını iyileştirir ve aterosklerotik plak oluşumunu azaltır; böylece kardiyovasküler sağlığı destekler.

​

Nörolojik dokularda hidrojen bakımından zengin su, nöronal inflamasyonu azaltma, yanlış katlanmış proteinlerin agregasyonunu önleme ve sinaptik korumayı destekleme konusunda potansiyel göstermiştir; bu da Alzheimer ve Parkinson hastalıkları gibi bozuklukların riskini azaltma yönünde olanaklar sunmaktadır [21].

​

Toplu olarak bu mekanizmalar, ARW’nin hidrasyonu artırma, besin bulunabilirliğini iyileştirme, seçici antioksidan etki gösterme ve inflamasyon ile metabolik sinyalleşmeyi düzenleme yoluyla hücresel sağlığın birçok yönünü desteklediğini göstermektedir. Giderek artan sayıda hayvan çalışması ve başlangıç niteliğindeki insan klinik verileri cesaret verici sonuçlar sağlasa da, farklı popülasyonlar ve hastalık modelleri genelinde ARW’nin terapötik etkinliğini kesin olarak ortaya koymak için daha uzun süreli randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır. Bununla birlikte, hâlihazırda anlaşılan biyolojik etkiler, ARW’nin sağlığın desteklenmesi, hücresel dayanıklılığın artırılması ve oksidatif stresle ilişkili kronik hastalık riskinin azaltılmasında tamamlayıcı bir strateji olarak umut verici bir potansiyele sahip olduğunu göstermektedir.

​

1. ALKALİ İNDİRGENMİŞ SUYUN YAŞAM TARZI HASTALIKLARI — DİYABET, KANSER VE KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLAR — ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Alkali indirgenmiş suyun (ARW) veya alkali iyonize suyun (AIW) yaşam tarzı hastalıkları üzerindeki etkileri Şekil 2 ve 6 ile Tablo 1’de gösterilmektedir. ARW veya AIW’nin radikal süpürme özellikleri nedeniyle antioksidan olarak işlev gördüğü bilinmektedir. Alkali minerallerin eklenmesi ve asidik minerallerin uzaklaştırılması nedeniyle normal sudan daha yüksek bir pH değerine sahiptir. Oksidatif stresi azalttığı ve diyabet, bazı kanserler, böbrek yetmezliği, kardiyovasküler hastalıklar (CVD), obezite ve alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığı gibi çeşitli bozukluklarda yararlı olduğu için sağlık özellikleri nedeniyle dikkat çekmiştir [10]. Diyabet, kanser ve kardiyovasküler hastalıklar gibi bu yaşam tarzı hastalıklarının bazıları üzerinde yapılan çeşitli çalışmalar aşağıda ele alınmıştır.

​

3.1. DİYABET

Diabetes mellitus, pankreasın yetersiz insülin sentezinden veya vücudun insülini yeterince kullanamamasından kaynaklanan metabolik bir bozukluktur. Kontrolsüz diyabet, gözler, sinirler, böbrekler ve kan damarları gibi organ sistemlerine zarar verebilen hiperglisemi veya yüksek kan şekeri düzeyleri ile karakterizedir.

​

Jin ve arkadaşları [22], tip 2 diyabet sıçan modellerinde ARW’nin antidiyabetik yararlarını değerlendirmiştir. İki sıçan grubu oluşturulmuştur: deney grubuna ARW, kontrol grubuna ise laboratuvar musluk suyu verilmiştir. 6. haftadan 32. haftaya kadar sıçanların kan glukoz düzeyleri, vücut ağırlıkları ve lipid bileşimleri değerlendirilmiştir. Kontrol grubunun 18. haftadaki glukoz düzeyi 202:5 96:5 mmol/dl iken, ARW grubu aynı düzeye ancak 26. haftada ulaşmıştır. ARW grubundaki kan glukoz düzeyleri kontrol grubundakilerden sürekli olarak daha düşük bulunmuştur. Bu bulgular ARW’nin kan glukoz düzeylerinde düşüşe neden olduğunu göstermektedir [22].

Wistar sıçanlar üzerinde yapılan başka bir çalışma, ZW’nin lipid profillerini veya vücut bileşimini etkilemeden açlık kan glukozunu ve insülin direncini önemli ölçüde düşürdüğünü bulmuştur [24].

Maleky ve arkadaşları [23], Zemzem suyunun tek başına veya gliklazid ile birlikte streptozotosin (STZ) kaynaklı diyabetik nefropatiye karşı önleyici etkilerini incelemiştir. Normal kontrol grubu, diyabetik kontrol grubu, 10 mg/kg gliklazid enjeksiyonu yapılan diyabetik sıçanlar, ad libitum ZW verilen diyabetik sıçanlar ve her iki uygulamayı alan diyabetik sıçanlar 8 hafta boyunca izlenmiştir. ZW ve gliklazid, STZ’nin neden olduğu kan basıncını, kalp hızını, hiperglisemiyi, oksidatif stres biyobelirteçlerini, böbrek fonksiyon bozukluğunu (üre, kreatinin, albümin), böbrek morfolojisini ve apoptozu belirgin şekilde azaltmıştır [23].

​

Taha ve arkadaşları [25], ZW’nin diyabetik sıçanlarda depresyon benzeri ve anksiyete benzeri davranışları önemli ölçüde azalttığını göstermiştir. ZW, diyabetik sıçanların beyin bölgelerindeki serotonin, dopamin ve norepinefrin düzeylerini yükseltmiştir. Bu çalışma ayrıca ZW’nin BDNF, p-ERK1/2 ve p-CREP ekspresyonunu artırdığını; bunun nöroproteksiyonun artmasına ve inflamasyon belirteçleri olan TNF-α, IL-1β, IL-6 ile beyindeki GFAP ekspresyonunun azalmasına işaret ettiğini ortaya koymuştur [26].

Taha ve arkadaşlarının başka bir deneyinde dapagliflozin ile ZW’nin birlikte uygulanması yara kapanmasını, antioksidan enzim düzeylerini ve histolojik özellikleri önemli ölçüde iyileştirmiştir. İnflamatuvar belirteçleri (NF-κB, TNF-α, IL-1β, IL-6, CD45) azaltmış, anjiyogenez belirteçlerini (VEGF, CD34, eNOS, EGF-β1, FGF, Ang II, HIF-1α) artırmış ve hücresel proliferasyon için Ki-67’yi yükseltmiştir. Ayrıca MMP-2, TGF-β1 ve Col1A1 düzeylerini artırarak diyabetik sıçanlarda yeniden yapılanma aşamasını güçlendirmiştir [25].

AlJuwaie ve arkadaşlarına göre [24], tek başına 10 hafta süreyle uygulanan ketojenik diyet LDL kolesterolü ve açlık kan glukozunu azaltmada başarısız olmuştur. Buna karşılık ketojenik diyet ile Zemzem suyunun birlikte uygulanması açlık kan glukozunu ve LDL kolesterolü büyük ölçüde düşürmüştür [27].

Bamosa ve arkadaşları [8], tip 2 diyabetli hastalarda Zemzem suyu tüketiminin HbA1c düzeylerini önemli ölçüde azalttığı ve bunun uzun dönem kan şekeri kontrolünün iyileştiğini gösterdiği sonucuna varmıştır. Bununla birlikte, açlık kan şekeri düzeylerinde anlamlı bir değişiklik görülmemiştir [8].

​

3.2. KANSER

ARW, kanser araştırmalarında umut verici sonuçlar göstermiş; kanser ilerlemesini engelleyebilecek ve tedaviyi destekleyebilecek çeşitli mekanizmalar ortaya koymuştur.

​

Al Zahrani ve arkadaşları [28], pH 7,2 (Z1) ve pH 8,0 (Z2) değerlerindeki Zemzem suyunun insan meme kanseri hücre hattı MCF-7 üzerindeki antiproliferatif ve apoptotik etkilerini araştırmıştır. Çalışmaları, hem Z1’in hem de Z2’nin MCF-7 hücrelerinin canlılığını önemli ölçüde azalttığını; Z2’nin daha yüksek düzeyde apoptoz oluşturduğunu ve sitoplazmik ve mitokondriyal reaktif oksijen türlerinin (ROS) üretimini artırdığını ortaya koymuştur. Buna karşılık Z1’in ROS düzeyleri üzerinde minimal etkisi olmuştur. Her iki uygulama da MCF-7 hücrelerini G2/M fazında durdurmuş ve G1 fazındaki hücre popülasyonunu azaltmıştır [28].

​

Benzer bir çalışmada Z1 ve Z2’nin A549 akciğer kanseri hücreleri ve HSF deri fibroblast hücreleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Her iki uygulama da A549 hücrelerinin canlılığını önemli ölçüde azaltmış, Z2 nekroza neden olmuştur. Z1 anlamlı şekilde hücre ölümü oluşturmazken Z2, A549 hücrelerinde anlamlı nekrotik hücre ölümüne yol açmıştır. Ayrıca Z2, A549 hücrelerinde G0/G1 fazında hücre döngüsü durmasına neden olmuş, HSF hücrelerinde anlamlı bir etki göstermemiştir. Z1 ve Z2’nin hiçbiri A549 hücrelerinde hücresel ve mitokondriyal ROS düzeylerini önemli ölçüde etkilememiştir [29].

​

Al Doghaither ve arkadaşları [30], ZW uygulamalarının MTT analizinde HCT-116 hücrelerinin canlılığını Z1 için %87’ye, Z2 için %66’ya önemli ölçüde düşürdüğünü gözlemlemiştir. Hücre ölümü her iki uygulamada da apoptoz yoluyla gerçekleşmiştir. Erken apoptoz yüzdeleri kontrol için %3, Z1 için %3,5 ve Z2 için %2,8 olmuştur. Z2 uygulaması geç apoptozu kontrol grubuna kıyasla %4,2’ye önemli ölçüde yükseltmiştir (p ≤ 0,001). ZW uygulamasından 24 saat sonra hücreler G2/M fazında tutulmuş ve G1 fazı azalmıştır. Yalnızca Z2 uygulaması hem sitoplazmik hem de mitokondriyal ROS üretimini artırmıştır. Bu bulgular, ZW’nin insan kolon kanseri HCT-116 hücrelerinde apoptozu indüklediğini ve kolon kanserine karşı potansiyel antikanser etkiye sahip olduğunu göstermektedir [30].

​

Siraj ve arkadaşları [31], ZW’nin paklitaksel, 5-florourasil ve sisplatin gibi kemoterapötik ajanların meme, kolorektal ve over kanseri hücrelerinde hücre canlılığını azaltma ve apoptozu indükleme etkisini azalttığını vurgulamıştır. ZW, MAPK proteinlerinin (CRAF, MEK1/2, ERK1/2, P38) fosforilasyonunu artırarak kemoterapinin bu proteinlerde oluşturduğu azalmaya karşı koymuş ve böylece hücrelerin hayatta kalmasını desteklemiştir. ERK1/2’nin susturulması kemoterapi kaynaklı apoptozu artırmış; bu da ZW tarafından ERK1/2 aktivasyonunun kanser hücrelerini kemoterapiden korumaya yardımcı olduğunu göstermiştir [31].

​

3.3. KARDİYOVASKÜLER HASTALIK

Çeşitli çalışmalar, alkali su tüketiminin kan basıncını, kolesterol düzeylerini ve genel kalp işlevini etkileyerek kardiyovasküler sağlığa katkıda bulunabileceğini ileri sürmüştür.

​

Almujtaba ve arkadaşları [32], Wistar albino sıçanlarında Zemzem suyunun kardiyoprotektif etkilerini araştırmıştır. Deney dört gruptan oluşmuştur: normal kontrol (NC), Dox kontrolü (DC), Dox + ZW (DZ) ve ZW (ZZ). 28 gün boyunca yapılan çalışma, çinko ve alkali bakımından zengin Zemzem suyunun doksorubisin (DOX) uygulanan sıçanlarda değişmiş serum biyobelirteçlerini önemli ölçüde düzelttiğini, kalp histolojisini iyileştirdiğini ve oksidatif stres belirteçlerini azalttığını göstermiştir. Bu bulgular çinko içeriğinin ve Zemzem suyunun alkali doğasının kardiyoprotektif özelliklerine katkıda bulunduğunu göstermektedir [32].

​

Mahmoud ve arkadaşları [33], özellikle nitrat ve arsenik içeriğine ilişkin endişeleri ele alarak Zemzem suyunun sağlık üzerindeki etkilerini değerlendirmiştir. Üç ay boyunca musluk suyu, distile su ve Zemzem suyu verilen üç gruba ayrılmış 18 fareyi içeren çalışma, Zemzem suyunun mikrobiyal kontaminasyon göstermediği, böbrek veya karaciğer işlevlerini olumsuz etkilemediği ve normal serum biyobelirteçlerini koruduğu sonucuna varmıştır. Ayrıca kardiyoprotektif özellikler göstermiş ve Zemzem suyunun güvenli, patojensiz ve potansiyel terapötik yararlara sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır [33].

​

Başka bir araştırmada Sheikh ve arkadaşları [34], Zemzem suyunun bağırsak mikrobiyotasını ve renin-anjiyotensin sistemini olumlu yönde etkileyerek ve inflamasyon ile oksidatif stresi azaltarak kardiyak toksisite riskini hafiflettiğini göstermiştir. Bu bulgular, Zemzem suyunun doksorubisinin kardiyotoksik yan etkilerini hafifletmek için yardımcı tedavi olarak kullanılabileceğini göstermektedir [34].

​

Al-Qurashi ve arkadaşları [35], egzersize bağlı dehidrasyon sonrasında mineral su ile yeniden hidrasyonun sporcuların kardiyorespiratuvar uygunluğu üzerindeki etkilerini incelemiştir. Çalışma, Zemzem suyu ile yeniden hidrasyonun VO2peak (zirve oksijen alımı), VT1 (ventilatuvar eşik 1), VT2 ve VEpeak (zirve dakika ventilasyonu) gibi temel kardiyorespiratuvar uygunluk göstergelerini koruduğunu ortaya koymuştur. Buna karşılık şişelenmiş su ile yeniden hidrasyon hem VO2peak hem de VEpeak değerlerinde önemli düşüşlere neden olmuştur. Bu durum, yeniden hidrasyon hacmi egzersize bağlı dehidrasyon nedeniyle kaybedilen toplam vücut kütlesine eşit olduğunda dahi Zemzem suyunun kardiyorespiratuvar uygunluğu bozmadığını göstermektedir [35].

​

1. ALKALİ İNDİRGENMİŞ SUYUN BEYİN ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Yaşlanmayla ilişkili nörodejeneratif bozukluklar, mitokondriyal işlev bozukluğu ve oksidatif stres ile yakından ilişkilidir ve görülme sıklıkları yaşlanmayla birlikte artma eğilimindedir. Beyin, diğer organlara kıyasla daha yüksek oksijen tüketimi ve glukoz kullanımının oluşturduğu reaktif türlere karşı en savunmasız organdır.

​

Elektrokimyasal olarak indirgenmiş suyun (ERW) çeşitli hücre tiplerinde reaktif oksijen türlerini (ROS) süpürdüğü gösterilmiştir. Bu çalışmada ERW’nin hidrojen peroksit (H2O2) ve nitrik okside (NO) karşı koruyucu etkisi, çeşitli kemirgen nöronal hücre hatlarında ve primer hücrelerde araştırılmıştır. ERW’nin H2O2’nin (50–200 μM) neden olduğu PC12 ve SFME hücre ölümlerini önemli ölçüde baskıladığı bulunmuştur. ERW hücre içi ROS’u süpürmüş ve N1E-115 hücrelerinde 200 μM H2O2’nin neden olduğu nöronal ağ hasarına karşı koruyucu etki göstermiştir. ERW, hücre içi NO’yu süpürme yeteneğine sahip olmamasına rağmen PC12 hücrelerinde NO kaynaklı sitotoksisiteyi önemli ölçüde baskılamıştır. ERW ayrıca primer hücrelerde hem glutamat kaynaklı Ca2+ girişini hem de bunun sonucunda oluşan sitotoksisiteyi önemli ölçüde baskılamıştır. Bu sonuçlar, ERW’nin içerdiği çözünmüş hidrojen ve platin nanopartikülleri nedeniyle ROS’u süpürerek çeşitli nöronal hücre tiplerini koruduğunu ilk kez toplu olarak göstermiştir [36].

​

Suyun elektroliziyle üretilen aktif hidrojenin, elektrolize indirgenmiş suda (ERW) hidrojene edilmiş metal nanokolloidler biçiminde stabilize olduğu ve hücre içi reaktif oksijen türlerini (ROS) süpürdüğü aktif hidrojen indirgenmiş su teorisini ileri sürdük. Çeşitli beyin hastalıklarının oksidatif stresten kaynaklanması nedeniyle ERW’nin oksidatif stres kaynaklı nöronal hücre apoptozu üzerindeki etkisini inceledik. ERW, fare nöroblastom N1E115 hücrelerinin, sıçan feokromositoma PC12 hücrelerinin ve fare nöronal kök SFME hücrelerinin H2O2 kaynaklı hücre ölümünü baskılamıştır. ERW, N1E115 hücrelerinin hücre içi ROS düzeyini düşürerek apoptoz göstergeleri olan H2O2 kaynaklı mitokondriyal membran potansiyeli ve hücre içi ATP düzeyindeki düşüşü baskılamıştır. Bu sonuçlar ERW’nin oksidatif stresin neden olduğu çeşitli beyin hastalıklarının önlenmesindeki etkinliğini göstermiştir [37].

​

İnsan beyni, insan vücudundaki en fazla enerji tüketen dokudur. Vücut ağırlığının yalnızca %2’sini oluşturmasına rağmen toplam vücut oksijen tüketiminin %20’sini ve toplam vücut glukoz kullanımının %25’ini alır. Bu nedenle beyin, aerobik solunumun bir yan ürünü olan reaktif oksijen türlerine (ROS) karşı insan vücudunun en savunmasız bölümüdür. Oksidatif stres, Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı ve benzeri bir dizi beyin işlev bozukluğu hastalığıyla doğrudan ilişkilidir.

​

Elektrolize indirgenmiş su (ERW), yüksek miktarda moleküler hidrojen ve az miktarda platin nanopartikül içeren fonksiyonel bir içme suyudur. ERW’nin ROS’u süpürdüğü ve DNA’yı oksidatif hasardan koruduğu bilinmektedir [38]. Daha önce ERW’nin ROS’u süpürerek Caenorhabditis elegans’ın yaşam süresini uzatabildiğini göstermiştik [39]. Moleküler hidrojen ROS’u süpürebilir ve beyni oksidatif stresten koruyabilir. Pt nanopartikülleri de çok işlevli yeni bir ROS süpürücü türüdür [39].

​

1. ALKALİ İNDİRGENMİŞ SUYUN HEMODİYALİZ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Alkali indirgenmiş suyun hemodiyaliz üzerindeki etkisine ilişkin araştırmalar sınırlıdır ve bu konuyu doğrudan ele alan az sayıda çalışma bulunmaktadır.

Bajgai ve arkadaşları [40], yaygın bir gastrointestinal bozukluk olan fonksiyonel dispepsisi bulunan hastalarda elektrolize alkali indirgenmiş suyun etkilerini araştırmıştır. Bulgular, elektrolize alkali indirgenmiş su tüketen kişilerin saflaştırılmış su tüketenlere kıyasla gastrointestinal semptomlarında belirgin bir azalma ve genel yaşam kalitelerinde iyileşme yaşadığını göstermiştir. Bu çalışma, alkali indirgenmiş suyun sindirim sağlığı üzerinde olumlu bir etkiye sahip olabileceğini ve kronik gastrointestinal sorunları olan bireylere potansiyel olarak yarar sağlayabileceğini göstermektedir [40].

​

Sharma ve arkadaşlarının [41] yaptığı bir çalışmada pH 8,5 değerindeki zayıf elektrolize ARW’nin renal proksimal tübüler epitel hücreleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışma, bu uygulamanın hücre canlılığını iyileştirdiğini, oksidatif stres belirteçlerini azalttığını, inflamatuvar belirteçleri düzenlediğini, antioksidan savunmaları artırdığını ve hücresel metabolizmayı iyileştirdiğini; bunun da belirgin antioksidatif ve antidiyabetik etkiler gösterdiğini ortaya koymuştur [41].

​

Bu bulgular, alkali indirgenmiş suyun böbrek sağlığını destekleme potansiyeline işaret etmektedir. Bu durum, tedavinin etkinliğini artırmak veya bazı yan etkilerini azaltmak için olası bir yol önermesi bakımından özellikle hemodiyaliz hastalarıyla ilgilidir.

Tama ve Sagiran [42], Zemzem suyunun Rattus norvegicus’un lipid profilleri üzerindeki önemli etkisini araştırmış ve HDL ile LDL düzeylerinde değişiklikler göstermiştir [42]. Bu çalışma doğrudan hemodiyalizle ilişkili olmamakla birlikte, Zemzem suyunun metabolik süreçleri etkileme potansiyeline işaret etmektedir; bu durum, sıklıkla lipid metabolizması bozuklukları yaşayan hemodiyaliz hastaları için yararlı olabilir.

1. ALKALİ İNDİRGENMİŞ SUYUN SİNDİRİM SİSTEMİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Artan kanıtlar, moleküler hidrojen çözünmüş alkali elektrolize suyun (AEW) antioksidatif aktivite dahil çeşitli fizyolojik aktiviteler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bağırsak mikrobiyotası, simbiyotik bir ilişki yoluyla sağlığımızla derinden ilişkilidir. Son raporlar, gastrointestinal mikrobiyal türlerin çoğunun moleküler hidrojeni metabolize etme yönünde genetik kapasite taşıdığını, yani moleküler hidrojenin bağırsak mikrobiyal bileşimini etkileyebileceğini bildirmiştir.

Bununla birlikte AEW’nin bağırsak mikrobiyotası üzerindeki etkileri bilinmemektedir. Bu çalışmada farelerde mikrobiyal bileşim ve kısa zincirli yağ asidi içerikleri dahil olmak üzere AEW’nin bağırsak ortamı üzerindeki etkileri araştırılmıştır.

Farelere 4 hafta boyunca AEW verildikten sonra dışkı mikrobiyota profilleri 16S rRNA gen dizileme analizleriyle belirlenmiştir. Çekum içeriklerindeki organik asit konsantrasyonları bir HPLC sistemi kullanılarak ölçülmüştür. Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında AEW verilen farelerde serum düşük yoğunluklu lipoprotein kolesterol düzeyleri ve alanin aminotransferaz aktivitesi önemli ölçüde daha düşük bulunmuştur. Propiyonik, izobütirik ve izovalerik asitlerin organik asit konsantrasyonları AEW verilen farelerde daha yüksek bulunmuştur. 16S rRNA gen dizileme analizlerinin sonuçları, AEW verilen farelerde 20 taksonun göreceli bolluklarının önemli ölçüde farklı olduğunu göstermiştir.

AEW verilen farelerde bağırsak mikroplarının kesin rolü hâlâ bilinmemekle birlikte, verilerimiz AEW uygulamasının bağırsak mikrobiyal bileşimini etkilediğini ve kolesterol metabolizması ile karaciğer korunması bakımından yararlı sağlık etkilerine sahip olduğunu göstermektedir [43].

Ayrıca alkali indirgenmiş suyun (ARW) alınması, ishal baskın irritabl bağırsak sendromunun (IBS) semptomlarının yanı sıra karın ağrısı skorunun iyileşmesine yardımcı olur. Araştırmacılar, sekiz hafta boyunca ARW içmenin ishal baskın IBS hastalarının yaşam kalitesini iyileştirdiğini belirtmiştir [52].

Hidrojen bakımından zengin alkali suyun aspirin-HCl tarafından oluşturulan gastrik hasarı gidermede etkili olduğu ve inhibitör etkinin doza bağlı olduğu da bulunmuştur [53].

Araştırmacılar ayrıca alkali suyun, gastrik asidin larinks, farinks, trakea ve bronşların mukozasıyla ilişkili hasar oluşturduğu bir durum olan laringofaringeal reflüyü (LPR) iyileştirdiğini belirtmiştir. Alkali su (pH 8,8) vücuttaki asit reflüsünü önemli ölçüde azaltmıştır [45].

​

1. ALKALİ İNDİRGENMİŞ SUYUN DİŞ HEKİMLİĞİYLE İLİŞKİLİ SORUNLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Alkali indirgenmiş suyun diş hekimliğindeki potansiyel yararları çeşitli çalışmalarda araştırılmış ve ağız sağlığı sonuçlarının iyileştirilmesindeki etkinliği ortaya konmuştur (Tablo 3).

​

Bir çalışma, tam olarak alkali indirgenmiş su olmamakla birlikte sağlık yararları açısından su özelliklerinin değiştirilmesi bakımından karşılaştırılabilir bir alternatif olan manyetize suyun kullanımını vurgulamıştır. Bu çalışma, manyetize suyun 12–15 yaş arası çocuklarda plak ve gingiviti azaltmak için klorheksidine etkili ve güvenli bir alternatif olduğunu göstermiş ve değiştirilmiş su özelliklerinin ağız hijyenini olumlu yönde etkileyebileceğini ortaya koymuştur [54].

​

Bir başka ilgili çalışma, alkali iyonize suyun (AIW) ağız gargarası olarak kullanımına odaklanmış ve diş plağını azaltmada etkili olduğunu göstermiştir. Bu çalışma, AIW’nin etkinliğinin plak ve gingivit kontrolünde diş bakımında standart olarak kullanılan klorheksidin içeren ağız gargaralarıyla karşılaştırılabilir olduğunu ileri sürmektedir [55]. Bu bulgular, alkali suyun diş hijyeni uygulamalarında yardımcı bir araç olma potansiyelini vurgulamaktadır; ancak söz konusu çalışmanın yayımlanma ayrıntıları sağlanmamıştır.

​

Alkali indirgenmiş suyun antioksidatif özelliklerini daha fazla araştıran Trinh ve arkadaşlarının [56] çalışması, fare makrofaj hücrelerinde antioksidatif etkiler göstererek sağlığın desteklenmesindeki potansiyeline işaret etmiştir. Bu durum, ağız hastalıklarının çeşitli türlerinde katkıda bulunan oksidatif stresi hafifleterek diş sağlığı da dahil olmak üzere daha geniş bir sağlığı destekleyici potansiyele işaret etmektedir [56].

​

Ayrıca ARW’nin genel antioksidatif ve antiinflamatuvar özellikleri, diş hekimliği bağlamında oksidatif stres ve inflamasyonun neden olduğu fizyolojik koşulların dengelenmesinde yararlı olabilir. Bu tür özellikler, inflamasyonun temel rol oynadığı periodontal hastalıkların ve diş hekimliğiyle ilişkili diğer sorunların yönetimine teorik olarak yardımcı olabilir [2].

Antioksidatif ve antiinflamatuvar özellikler ile diş plağını azaltma yeteneği, alkali indirgenmiş suyu diş hekimliğinde daha ileri araştırmalar için umut verici bir alan hâline getirmektedir.

​

1. ALKALİ İNDİRGENMİŞ SUYUN BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Önemli bir çalışma, ARW’nin bağırsak bariyeri işlev bozukluğunun neden olduğu immünolojik dengesizliği hafifletebildiğini ve hücreleri oksidatif stresten kurtardığını ortaya koymuştur. Bu bakış açısına dayanan çeşitli çalışmalar Tablo 4’te belirtilmiştir. Bu durum ARW’nin bağışıklık sistemi üzerinde düzenleyici bir etkiye sahip olabileceğini, daha dengeli bir bağışıklık yanıtını destekleyebileceğini ve potansiyel olarak otoimmün bozukluklara ve inflamatuvar hastalıklara karşı koruma sağlayabileceğini göstermektedir [60].

Ayrıca sütten kesilmiş domuz yavruları üzerinde yapılan araştırma [44], alkali mineral kompleks (AMC) suyu takviyesinin büyüme performansını ve bağışıklık sistemi işlevini iyileştirdiğini göstermiştir. Bu durum minerallerle zenginleştirilmiş alkali suyun vücudun bağışıklık yanıtını güçlendirebileceğini ve enfeksiyonlar ile hastalıklarla mücadelede daha etkili hâle getirebileceğini göstermektedir [61].

Bu çalışma hayvanlar üzerinde gerçekleştirilmiş olsa da, özellikle beslenme ve çevresel müdahaleler yoluyla bağışıklık yanıtlarının düzenlenmesi bakımından insanlarda benzer yararların araştırılmasına kapı açmaktadır.

Adamia ve arkadaşları, doğrudan alkali indirgenmiş suyla ilişkili olmamakla birlikte, ortodontide Tskaltubo radon içeren suyunun sağlık yararlarını vurgulamış; kemik oluşumu ve rezorpsiyon süreçleriyle ilişkili belirteçleri etkileyerek kemik mineralizasyonu ve osteointegrasyon üzerinde olumlu etkiler göstermiştir [62]. Bu çalışma kemik sağlığına odaklanmış olsa da, belirli su türlerinin bağışıklık sağlığı açısından olası sonuçlar da dahil olmak üzere sistemik sağlık yararlarına sahip olabileceğini vurgulamaktadır.

​

1. ALKALİ İNDİRGENMİŞ SUYUN BOŞALTIM SİSTEMİ / OKSİDATİF STRES / YAŞLANMA / KEMİK YOĞUNLUĞU ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

[64], özellikle yoğun egzersiz sonrasında saflaştırılmış su alımına kıyasla oksidatif stres ve yorgunluk belirteçlerinin düzeylerini etkili şekilde azaltması bakımından alkali indirgenmiş su tüketiminin yararlarını vurgulamıştır. Bu durum alkali indirgenmiş suyun yorucu fiziksel aktiviteler sonrasında antioksidan ve yorgunluk karşıtı bir takviye olarak işlev görebileceğini göstermektedir [64].

Antonio ve arkadaşları [60], alkali indirgenmiş suyun DLD1 bağırsak epitel hücrelerinde H2O2 kaynaklı oksidatif strese karşı sitoprotektif etkisini tartışmıştır. Bariyer işlev bozukluğunun neden olduğu immünolojik etkileri tersine çevirdiği bulunmuş ve bu durum hücresel düzeyde oksidatif stresi hafifletme potansiyeline işaret etmiştir [60].

​

Buna ek olarak, alkali elektrolize su (AEW) tüketimi ile düzenli yürüyüşün sinerjik etkisini araştıran bir çalışma yapılmıştır. Bunun tip 2 diyabetli bireylerde oksidatif stresi ve inflamasyonu azalttığı, yaşam kalitesini ise iyileştirdiği gösterilmiştir [65]. Bu araştırma, muhtemelen antioksidan özellikleri yoluyla alkali suyun oksidatif stresin yönetilmesine ve potansiyel olarak azaltılmasına katkıda bulunabileceğine dair kanıt sağlamaktadır.

​

Ademi ve arkadaşları, hipertermik stres sırasında beyaz laboratuvar sıçanlarına alkali su eklenmesinin oksidatif strese karşı önleyici etki oluşturduğunu bildirmiştir [66,67]. Bu bulgu, alkali suyun stres koşulları altında oksidatif hasara karşı koruyucu yararlar sağlayabileceği hipotezini desteklemektedir.

​

Kemik yoğunluğu üzerine alkali su ve Zemzem suyunun etkilerini araştıran çalışmalar, özellikle alkali su bakımından bazı umut verici bulgular ortaya koymuştur. Bir çalışma, osteoporozu bulunan menopoz sonrası kadınlarda alkali su tüketimi sonrasında omurga T-skorlarında iyileşme göstermiş ve bu durum kemik yoğunluğunda artışa işaret etmiştir. Bununla birlikte çalışma, alkali suyun femur yoğunluğu üzerindeki etkisinin belirsiz olduğunu ve daha ileri araştırma gerektirdiğini belirtmiştir [68].

Mousa, alkali beslenme ve suyun sağlık üzerindeki etkilerini tartışmış; kemik mineral yoğunluğunda ve kas kütlesinde iyileşme, kronik hastalıkların önlenmesi ve kalp hastalığı ile kansere karşı koruma dahil çeşitli etkiler bildirmiştir. Ayrıca alkali su tüketiminin osteoporozu önleyebileceği belirtilmiş ve alkali suyun kemik sağlığı üzerinde olumlu etkileri olabileceği fikri desteklenmiştir [69].

​

1. ALKALİ İNDİRGENMİŞ SUYUN RADYOKORUYUCU ETKİSİ

Zemzem suyu da dahil olmak üzere alkali suyun radyokoruyucu etkileri üzerine yapılan araştırmalar bazı umut verici bulgular ortaya koymuştur. Özellikle benzersiz alkali özellikleriyle bilinen Zemzem suyu, radyasyonun zararlı etkilerini hafifletme potansiyeli açısından araştırılmıştır.

​

Yazdi ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışma, Zemzem suyunun fare kemik iliğinde gama ışınlamasının klastojenik (kromozom kırıcı) ve sitotoksik (hücre hasarına neden olan) etkilerini önemli ölçüde azaltabildiğini göstermiştir. Bu radyokoruyucu etki hem 10 günlük hem de 20 günlük tedavi gruplarında gözlenmiş ve Zemzem suyunun radyasyon kaynaklı hasara karşı koruyucu yararlar sağlayabileceğini göstermiştir [70].

​

Tama ve Sagiran [42] başka bir çalışmada Zemzem suyu uygulamasının beyaz farelerde HDL ve LDL düzeyleri üzerindeki etkilerini araştırmıştır. Bulguları, Zemzem suyunun lipid profillerini etkilemesini göstererek potansiyel bir radyokoruyucu etkiye işaret etmiştir. Bu etki, radyasyon kaynaklı hasarda temel faktörler olan oksidatif stres ve inflamasyonu düzenleme kapasitesiyle dolaylı olarak ilişkili olabilir [42].

Bu çalışmalar toplu olarak alkali ve Zemzem sularının radyokoruyucu ajanlar olarak potansiyelini ortaya koymaktadır. Bu koruyucu etkinin mekanizması; oksidatif stresin hafifletilmesini, antioksidan savunma sistemlerinin güçlendirilmesini veya radyasyon kaynaklı hücresel hasarın yönetiminde kritik olan inflamatuvar yanıtların düzenlenmesini içerebilir. Bununla birlikte, bu su türlerinin sunduğu korumanın spesifik yolları ve kapsamı daha fazla araştırma gerektirmektedir.

​

1. ALKALİ İNDİRGENMİŞ SUYUN DİĞER HASTALIKLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Yukarıda belirtilen çalışmaların dışında ARW’nin rol oynadığı birçok başka hastalık bulunmaktadır.

Handayani ve Widyawati tarafından yapılan bir çalışmada hemoglobin düzeylerini yükseltmek için alkali su kullanılmıştır. Her biri 42 örnekten oluşan iki grup oluşturulmuştur. Müdahale grubuna 60 mg demir tabletleri ile pH 9,5 alkali sudan 1 litre 14 gün boyunca verilmiş, kontrol grubuna ise yalnızca 60 mg demir tabletleri verilmiştir. Hb düzeylerinin müdahale öncesi ve sonrasında değerlendirilmesi, demir takviyesi ile alkali suyun birlikte uygulanmasının ergenlerde Hb düzeyleri üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir [71].

​

Zalvan ve arkadaşlarının [46] yaptığı çalışmada, pepsini inhibe ettiği ve pepsinin varlığının laringofarenksi etkileyen asidik koşullara yol açtığı bilindiğinden, alkali suyun laringofaringeal reflü (LPR) üzerindeki etkisi incelenmiştir. Sonuçlar, alkali su, bitki temelli Akdeniz diyeti ve rutin reflü önlemleri alan hastaların reflü semptom indeksi (RSI) açısından standart proton pompa inhibitörleri (PPI) ile genel tedavi gören hastalara kıyasla farklılık göstermediğini; ancak bunun semptomları azaltmada, farmakolojik müdahalenin masraflarını ve yan etkilerini önlemede ve dengeli, bitki temelli beslenmenin getirdiği ek sağlık yararlarından yararlanmada etkili olabileceğini göstermiştir [46].

Başka bir çalışma, pH değeri 9,3’e kadar olan alkali suyun egzersiz ve dinlenme sırasında asit-baz dengesinin korunmasına yardımcı olduğunu ve bunun anaerobik ve aerobik performansı daha da artırdığını doğrulamıştır [72].

Moni ve arkadaşları [1], Wistar sıçanlarında Zemzem suyunun yara iyileştirici etkisini incelemiş ve bunun %96 oranında etkili olduğunu; bu etkinin proinflamatuvar sitokinlerin düzenlenmesi ve apoptoz belirteçleri olan kaspaz-3 ve kaspaz-9’un azalması gibi faktörlerden kaynaklandığını göstermiştir [1].

​

Tsai ve arkadaşları [73], karbon tetraklorür (CCl4) kaynaklı karaciğer hasarına karşı elektrolize indirgenmiş suyun (ERW) etkisini araştırmak için erkek ICR farelerini CCl4, CCl4 + silimarin ve CCl4 + ERW gruplarına ayırmıştır. ERW veya silimarin takviyesi, CCl4 kaynaklı karaciğer lezyonlarını önemli ölçüde iyileştirmiş, serumdaki hepatik enzim belirteçlerinin (ALT ve AST) düzeylerini düşürmüş ve karaciğerde süperoksit dismutaz (SOD), katalaz ve glutatyon peroksidaz (GSH-Px) aktivitelerini artırmıştır. Bu nedenle bu çalışmanın sonuçları, ERW’nin farelerde CCl4 kaynaklı oksidatif hasara karşı karaciğeri korumak için önerilebileceğini ve hepatoprotektif etkinin antioksidan ve serbest radikal süpürücü etkisiyle ilişkili olabileceğini göstermektedir [73].

​

Heil ve arkadaşlarının [74] yaptığı çalışmada, 38 genç ve sağlıklı yetişkin iki gruba ayrılarak mineral bakımından zengin alkalileştirici (AK) şişelenmiş su tüketiminin serbest yaşam koşullarında hem asit-baz dengesini hem de hidrasyon durumunu iyileştirip iyileştiremeyeceği belirlenmiştir.

​

Kontrol grubu 4 haftalık dönemde minerallendirilmemiş plasebo şişe suyu tüketirken, deney grubu 1. ve 4. haftalarda plasebo suyu, ortadaki 2 haftalık tedavi döneminde ise AK suyu tüketmiştir. Kan testleri ve 24 saatlik idrar örnekleri her hafta üç kez toplanmıştır. Sonuç olarak kontrol grubunda anlamlı değişiklik görülmezken, deney grubunda tedavinin ikinci haftasında kan ve idrar pH’sında anlamlı artış, kan osmolalitesinde azalma, idrar osmolalitesinde artış ve idrar çıkışında azalma görülmüştür. Bununla birlikte, denekler dördüncü haftada plasebo suyuna geçtiğinde bu değişiklikler tersine dönmüştür. Dolayısıyla alkali su tüketimi, sağlıklı yetişkinlerde hem asit-baz dengesini hem de hidrasyon durumunu etkilemek için değerli bir beslenme aracı olarak görülebilir [74].

​

Weidman ve arkadaşları [75], 100 sağlıklı yetişkinde egzersiz sonrasında yüksek pH’lı su tüketiminin hidrasyon biyobelirteçleri üzerindeki etkisini araştırmıştır. Katılımcılar, terleme nedeniyle vücut ağırlıkları normal kabul edilen %2,0 ± %0,2 düzeyinde azalıncaya kadar sıcak bir ortamda egzersiz yapmıştır; bu durum egzersizin hafif dehidrasyon oluşturmadaki etkisini yansıtmaktadır. Katılımcılar eşit hacimde elektrolize yüksek pH’lı (alkali) su veya standart su ile yeniden hidrasyon yapmak üzere randomize edilmiştir.

​

Egzersize bağlı dehidrasyon sonrasında yüksek pH’lı su, standart saflaştırılmış suyla görülen %3,36’ya kıyasla yüksek kesme hızındaki viskoziteyi ortalama %6,30 oranında azaltmıştır. Ölçülen diğer biyobelirteçler (plazma osmolalitesi, biyoempedans ve vücut kütlesindeki değişim) yeniden hidrasyon için iki su türü arasında anlamlı bir fark göstermemiştir. Bu nedenle yüksek pH’lı elektrolit suyu, yoğun egzersize bağlı dehidrasyon sonrasında toparlanma döneminde tam kan viskozitesinde görülen anlamlı fark nedeniyle standart saflaştırılmış suya kıyasla daha fazla tercih edilmiştir [75].

​

Zemzem suyunun antioksidan özellikleri nedeniyle gama radyasyonuna maruz bırakılan fare kemik iliğinde mikronükleus testiyle radyoprotektör olarak etkisi de araştırılmıştır. Çalışmada fareler 5 gruba ayrılmıştır: 1. kontrol grubu (normal su), 2. grup (Zemzem suyu), diğer radyasyon grupları ise 10 gün ve 20 gün boyunca normal su veya Zemzem suyu ile birlikte 2 Gy gama radyasyonu almıştır.

Sonuçlar, radyasyon bulunmadığında Zemzem grubu ile kontrol arasında anlamlı fark olmadığını göstermiştir. Ancak tüm bu göstergeler ışınlanan ve ışınlanmayan gruplar arasında anlamlı şekilde farklı bulunmuştur. Polikromatik eritrositlerdeki mikronükleus sıklığı 10 günlük ve 20 günlük Zemzem ile ışınlanan gruplar arasında anlamlı farklılık göstermemiştir; ancak normal suya kıyasla 20 günlük Zemzem grubunda normokromatik eritrositlerde mikronükleuslarda azalma ve polikromatik eritrositlerin polikromatik eritrosit + normokromatik eritrosit oranında artış görülmüştür.

​

Doz azaltma faktörü 10 günlük Zemzem suyu grubu için 1,36 ve 20 günlük grup için 2 olarak bulunmuştur. Sonuçlar, Zemzem alkali suyunun gama ışınlamasının klastojenik ve sitotoksik etkilerini azaltabildiğini göstermektedir [63].

Ara ve arkadaşları [76], ARW’nin obeziteyi azaltmada ve bunun sonucunda polikistik over sendromunun (PCOS) neden olduğu patofizyolojik (hormonal, metabolik ve immünolojik) dengesizliklerin iyileştirilmesinde olumlu bir rol oynayabileceğini öne sürmüştür. Bunun temel nedeni kilo kaybının yağlanmayı azaltması, adipokinler/proinflamatuvar sitokinlerin düzeylerini düzenlemesi ve kolesterol homeostazını başlatmasının yanı sıra insülin direncini azaltmasıdır. Bunların tümü PCOS hastalarında infertilitenin iyileştirilmesine yardımcı olur [76].

​

1. ARW’NİN ZORLUKLARI VE GELECEKTEKİ KAPSAMI

ARW ve doğal alkali sulara yönelik artan ilgiye rağmen, bunların kanıta dayalı uygulamaya aktarılması, ARW bileşimi için standartlaştırılmış kriterlerin bulunmaması nedeniyle sınırlı kalmaktadır. Farklı çalışmalar farklı pH aralıklarına, çözünmüş hidrojen düzeylerine ve elektroliz prosedürlerine sahip ARW kullanmıştır. Bu durum bulguların karşılaştırılmasını ve tekrarlanabilir fizyolojik etkilerin ortaya konmasını zorlaştırmaktadır.

​

Doğal alkali sular söz konusu olduğunda, örnekleme yerindeki farklılıklar veya mevsimsel değişiklikler de terapötik kullanım açısından değerlendirildiklerinde sağlık üzerindeki etkilerini değiştirebilir.

​

Titiz klinik çalışmaların sınırlı bulunması, ARW’nin kanıta dayalı uygulamaya aktarılmasındaki bir başka zorluktur. Çalışmaların çoğu hayvan modellerine, in vitro çalışmalara veya bazen belirli bir cinsiyetle sınırlı küçük keşif niteliğindeki insan çalışmalarına odaklanmıştır. Bu nedenle bu çalışmalar ARW’nin sağlık yararları hakkında başlangıç niteliğinde bilgiler sağlamakta, ancak uzun vadeli güvenlik konularını ele alamamaktadır. Ayrıca ARW’nin öne sürülen çeşitli yararlarının insanlarda mekanizmaları hâlâ açık değildir.

Bunun yanında düzenleyici belirsizlik, ARW’nin klinik veya halk sağlığı ortamlarında kanıta dayalı kullanımını sınırlamaktadır. ARW genellikle fonksiyonel bir içecek olarak pazarlanmakta ve bu durum değişken etiketleme uygulamalarına ve doğrulanmamış sağlık iddialarına yol açmaktadır. Buna karşılık doğal alkali suyun kültürel önemi, uzun süreli tüketim sırasında ağır metaller de dahil olmak üzere eser elementlerin izin verilen sınırlar içinde bulunmasını sağlamak için rutin toksikolojik değerlendirme yapılması gerekliliğinin önüne geçmektedir.

Bu nedenle bu alandaki ilerlemeler için ARW açısından kabul edilebilir pH aralıklarının, minimum çözünmüş hidrojen konsantrasyonlarının ve redoks potansiyeli eşiklerinin belirlenmesi gerekmektedir. Bu, çalışmalar arasındaki karşılaştırılabilirliği büyük ölçüde artıracaktır.

ARW müdahalesinin etkinliğini açıklığa kavuşturmak için belirli klinik durumlara odaklanan büyük ve iyi kontrollü insan çalışmalarına ihtiyaç vardır. Gelecekteki çalışmalar, ARW’nin bağırsak mikrobiyotasını, sistemik redoks dengesini ve inflamatuvar sinyalleşmeyi nasıl etkilediğini ortaya koymak için omik temelli yaklaşımların bütünleştirilmesine odaklanmalıdır.

​

Araştırmacılar ayrıca biyolojik etkilerin artmasına katkıda bulunabilecek benzersiz kimyasal imzaları veya sinerjik bileşenleri belirlemek için ARW ile doğal alkali suların karşılaştırmalı analizlerini yapmalıdır.

Buna ek olarak, gerçek zamanlı kalite izlemesine sahip kullanıcı dostu elektroliz sistemlerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu sistemler hem ev hem de klinik ortamlarda tüketici güvenliğini ve tekrarlanabilirliği artırabilir.

​

1. SONUÇ

ARW, sağlığı destekleyici yararları nedeniyle giderek daha fazla dikkat çekmektedir. Çeşitli yazarlar tarafından gerçekleştirilen çalışmaların gözden geçirilmesi, ARW’nin hastalıkların önlenmesi ve tedavisindeki rolünü anlamak amacıyla yapılmıştır.

Anti-inflamatuvar ve antioksidatif özellikleri diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve nörodejeneratif bozukluklar gibi hastalıkların önlenmesine yardımcı olur. Tüketimi ayrıca radyoterapiyle ilişkili hasarın azaltılmasına yardımcı olur. Diş hekimliğinde diş erozyonunun önlenmesine yardımcı olur. Ayrıca hücreleri oksidatif stresten kurtararak bağırsak bariyeri işlev bozukluğunun neden olduğu immünolojik dengesizliği azaltır.

​

Hemodiyalizde hücre canlılığını ve hücresel metabolizmayı iyileştirir ve tedavinin yan etkilerinin azaltılmasına yardımcı olur.

Genel olarak ARW umut verici terapötik potansiyel göstermeye devam etmektedir; ancak tutarsız hazırlama yöntemleri, bileşim farklılıkları, sınırlı klinik kanıtlar ve çözümlenmemiş güvenlik sorunları ilerlemesini engellemektedir. Bu alandaki gelecekteki gelişmeler, açık üretim standartlarının oluşturulmasına ve mekanizmalarını ve yararlarını açıklığa kavuşturan iyi tasarlanmış insan çalışmalarının gerçekleştirilmesine bağlı olacaktır.

​

Bu sorunların ele alınması, ARW’nin fonksiyonel bir içecekten kanıta dayalı sağlık uygulamalarının güvenilir bir bileşenine dönüşüp dönüşemeyeceğini belirleyecektir.

​

FONLAMA

Bu çalışma, Çin’in Zhuhai kentindeki Beijing Normal-Hong Kong Baptist University bünyesinde UICR0400015-24B ve UICR0400016-24B numaralarıyla Guangdong Higher Education Upgrading Plan (2021–2025) tarafından desteklenmiştir.

KISALTMALAR

8-OhdG: 8-Hidroksi-2′-deoksiguanozin

AFT: Hızlandırılmış başarısızlık zamanı

AIW: Alkali İyonize Su

AK water: Alkalileştirici su

ALT: Alanin aminotransferaz

AMC: Alkali mineral kompleksi

ANOVA: Varyans analizi

ARW: Alkali İndirgenmiş Su

AST: Aspartat aminotransferaz

ATP: Adenozin trifosfat

BDNF: Beyinden türetilen nörotrofik faktör

BMD: Kemik mineral yoğunluğu

CCl4: Karbon tetraklorür

CD: Crohn hastalığı

CONT: Kontrol

CTX: C-telopeptitler

CVDs: Kardiyovasküler hastalıklar

DNA: Deoksiribonükleik asit

DOX: Doksorubisin

FOL: Esnek laringoskop / fiberoptik laringoskop

GFAP: Glial fibriler asidik protein

GI tract: Gastrointestinal sistem

GSH-Px: Glutatyon peroksidaz

H2O2: Hidrojen peroksit

Hb: Hemoglobin

HbA1c: Glikozillenmiş hemoglobin

HCl: Hidroklorik asit

HDL: Yüksek yoğunluklu lipoprotein

HPLC: Yüksek performanslı sıvı kromatografisi

HU: Arka bacakların boşaltılması

IBD: İnflamatuvar bağırsak hastalıkları

IBS: İrritabl bağırsak sendromu

LDL: Düşük yoğunluklu lipoprotein

LPR: Laringofaringeal reflü

MAPK: Mitogen-activated protein kinase

MDA: Malondialdehit

MPO: Miyeloperoksidaz

NO: Nitrik oksit

OLETF rat: Otsuka Long–Evans Tokushima yağlı sıçanı

ORP: Oksidasyon-indirgenme potansiyeli

PCOS: Polikistik over sendromu

pH: Hidrojen potansiyeli

PPI: Proton pompa inhibitörleri

Pt NPs: Platin nanopartikülleri

PTH: Paratiroid hormonu

RFS: Reflü bulgu skoru

ROS: Reaktif oksijen türleri

rRNA: Ribozomal ribonükleik asit

RSI: Reflü skor indeksi

SFME cells: Serumsuz fare embriyo hücreleri

SOD: Süperoksit dismutaz

SRPA: Öz-bildirime dayalı fiziksel aktivite

STZ: Streptozotosin

UC: Ülseratif kolit

WQI: Su kalite indeksi

ZW: Zemzem Suyu

YAZAR KATKI BEYANI

Maninder Meenu: Özgün taslak yazımı, görselleştirme, doğrulama, yazılım, metodoloji, araştırma, biçimsel analiz, veri düzenleme.

Mradula: Özgün taslak yazımı, araştırma, veri düzenleme.

Kiran Khandare: Özgün taslak yazımı, görselleştirme, doğrulama, araştırma, biçimsel analiz, veri düzenleme.

Shradha Duggal: Özgün taslak yazımı, görselleştirme, doğrulama, araştırma, biçimsel analiz, veri düzenleme.

Vasudha Bansal: Özgün taslak yazımı, görselleştirme, doğrulama, araştırma, biçimsel analiz, veri düzenleme.

Manorma Negi: Özgün taslak yazımı, görselleştirme, doğrulama, araştırma, biçimsel analiz, veri düzenleme.

Baojun Xu: İnceleme ve düzenleme, görselleştirme, doğrulama, denetim, yazılım, kaynaklar, proje yönetimi, metodoloji, araştırma, finansman sağlama, kavramsallaştırma.

ÇIKAR ÇATIŞMASI BEYANI

Yazarlar, bu makalede bildirilen çalışmayı etkileyebilecek bilinen herhangi bir finansal çıkar çatışmasının veya kişisel ilişkinin bulunmadığını beyan etmektedir.

VERİLERİN KULLANILABİLİRLİĞİ

Makalede açıklanan araştırmada herhangi bir veri kullanılmamıştır.

KAYNAKLAR

[1] S. Moni, M. Sultan, S. Alshahrani, P. Tripathi, A. Assiri, S. Alqahtani, A. Alqahtani, Physical characterization and wound healing properties of Zamzam water, Brazil. J. Biol. 82 (2022) e262815.

[2] F.S.L.G. Delos, T.J.P. Mamaril, M.K.V. Matias, G.R. Tronco, N.D. Samson, A. Javier, J.M. Fadriquela, M.E.J.V. Antonio, Sajo, The search for the elixir of life: On the therapeutic potential of alkaline reduced water in metabolic syndromes, Processes 9 (2021) 1876.

[3] J. Bajgai, C.-S. Kim, M.H. Rahman, E.-S. Jeong, H.-Y. Jang, K.-E. Kim, J. Choi, I.-Y. Cho, K.-J. Lee, M. Lee, Effects of alkaline-reduced water on gastrointestinal diseases, Processes 10 (2022) 87.

[4] T. Sato, Y. Fukuzawa, S. Kawakami, M. Suzuki, Y. Tanaka, H. Terayama, K. Sakabe, The onset of dental erosion caused by food and drinks and the preventive effect of alkaline ionized water, Nutrients 13 (10) (2021) 3440.

[5] M. Katayose, K. Yoshida, N. Achiwa, M. Eguchi, Safety of electrolyzed seawater for use in aquaculture, Aquaculture 264 (1–4) (2007) 119–129.

[6] P. Yan, E.B.-M. Daliri, D.-H. Oh, New clinical applications of electrolyzed water: a review, Microorganisms 9 (1) (2021) 136.

[7] Precedence Research, Alkaline Water Electrolysis Market Size and Forecast 2025 to 2034. 2025. Erişim tarihi: 25 Kasım 2025.

[8] A. Bamosa, A. Elnour, H. Kaatabi, A. Al Meheithif, K. Aleissa, S. Al-Almaie, Zamzam water ameliorates oxidative stress and reduces hemoglobina1c in type 2 diabetic patients, J. Diabet. Metab. 4 (03) (2013) 1–5.

[9] A.A. Boshra, F.A.A. Mariod, E.M. Massad, S.M. Abdalrhman, A.A. Abbas, M.M. Hassan, N.M. Mahamedan, H.K.A. Elatta, A.M. Masaad, Hamid, Composition, hydrology, and health benefits of Zamzam water, Revista Biona. 6 (2021), 2326–30.

[10] L.K. Giap, A. Muthuraman, Health benefits of alkaline ionized water, Rapp. De Pharm. 6 (2020) 616–621.

[11] U.M. Omar, H.A. Al Doghaither, S.A. Rahimulddin, S.M. Al Zahrani, A.B. Al-Ghafari, In vitro cytotoxic and anticancer effects of zamzam water in human lung cancer (A594) cell line, Malays. J. Med. Sci. 24 (3) (2017) 15–25.

[12] A.K. Kufiyah, A.M.H. Bagasi, S.M. Nawlalili, D.S. Bazaid, A.A. Marghalani, A. Fathi, Effect of zamzam water on microhardness of primary tooth enamel after erosion induced by claritin syrup: an in-vitro study, J. Int. Soc. Prev. Community Dent. 11 (2) (2021) 173–178.

[13] A.C. Mraisel, A.S. Abu ali, Protective effect of Zamzam water against kidneys damage induced in male rats: immunehistochemistry evidence, J. Biosci. Appl. Res. 3 (2) (2017) 42–47.

[14] T.W. LeBaron, R. Sharpe, K. Ohno, Electrolyzed–reduced water: review ii: safety concerns and effectiveness as a source of hydrogen water, Int. J. Mol. Sci. 23 (23) (2022) 14508.

[15] Q. Zhou, H. Li, Y. Zhang, Y. Zhao, C. Wang, C. Liu, Hydrogen-rich water to enhance exercise performance: a review of effects and mechanisms, Metabolites 14 (10) (2024) 537.

[16] I. Ohsawa, M. Ishikawa, K. Takahashi, et al., Hydrogen acts as a therapeutic antioxidant by selectively reducing cytotoxic oxygen radicals, Nat. Med. 13 (2007) 688–694.

[17] T.W. LeBaron, R.B. Singh, G. Fatima, K. Kartikey, J.P. Sharma, S.M. Ostojic, A. Gvozdjakova, B. Kura, M. Noda, V. Mojto, M.A. Niaz, J. Slezak, The Effects of 24-Week, High-Concentration Hydrogen-Rich Water on Body Composition, Blood Lipid Profiles and Inflammation Biomarkers in Men and Women with Metabolic Syndrome: a Randomized Controlled Trial, Diabet. Metab. Syndr. Obes. 13 (2020) 889–896.

[18] J.A. Koufman, N. Johnston, Potential benefits of pH 8.8 alkaline drinking water as an adjunct in the treatment of reflux disease, Ann. Otol. Rhinol. Laryngol. 121 (7) (2012) 431–434.

[19] T. Ishibashi, Molecular hydrogen: new antioxidant and anti-inflammatory therapy for rheumatoid arthritis and related diseases, Curr. Pharm. Des. 19 (35) (2013) 6375–6381.

[20] V. Ngo, M.L. Duennwald, Nrf2 and oxidative stress: a general overview of mechanisms and implications in human disease, Antioxidants 11 (12) (2022) 2345.

[21] D. Yuan, Y. Wang, X. Liu, H. Chen, F. Zhang, X. Shen, J. Liu, Fu, Hydrogen-rich water attenuates oxidative stress in rats with traumatic brain injury via Nrf2 pathway, J. Surg. Res. 228 (2018) 238–246.

[22] D. Jin, S.H. Ryu, H.W. Kim, E.J. Yang, S.J. Lim, Y.S. Ryang, K.J. Lee, Anti-diabetic effect of alkaline-reduced water on OLETF rats, Biosci. Biotechnol. Biochem. 70 (1) (2006) 31–37.

[23] W. El Maleky, A.M. Mahfoz, A.O. Osman, H.A. Abd El-Latif, Investigation of the impacts of zamzam water on streptozotocin-induced diabetic nephropathy in rats. In-vivo and in-vitro study, Biomed. Pharmacother. 138 (2021) 111474.

[24] G.F. AlJuwaie, R. Latif, M.H. AlSheikh, A. Al Sunni, S. Chathoth, Effects of Zamzam water on glycemic status, lipid profile, redox homeostasis, and body composition in rats, J. Taibah. Univ. Med. Sci. 15 (1) (2020) 14–18.

[25] S.T. Taha, A. Elazab, O. Qutub, T.A. Abdelbagi, G.S. Baokbah, R.A. Ahmed, A.J.A. Zaghloul, N.F. Albarakati, O. Qusty, Babateen, Novel insights about synergistic effect of Zamzam water with SGL2 inhibitors on wound healing in STZ-induced diabetic rats: the role of anti-inflammatory and proangiogenic effects, J. InvestI. sur. 36 (2023) 2266736.

[26] M. Taha, M.E. Mahmoud, A.G. Al-Kushi, A. Sarhan, O. Abdelbagi, T.A. Baokbah, S.T. Elazab, Anxiolytic and antidepressant like effects of Zamzam water in STZ-induced diabetic rats, targeting oxidative stress, neuroinflammation, BDNF/ERK/CREP pathway with modulation of hypothalamo-pituitary–adrenal axis, Front. Neurosci. 17 (2023) 1265134.

[27] G.F. AlJuwaie, R. Latif, M.H. Alsheikh, A. Alsunni, S. Chathoth, Additive effects of Zamzam water in reducing fasting blood glucose and LDL-cholesterol in rats fed on a ketogenic diet, Arab Gulf J. Sci. Res. 41 (2) (2023) 134–140.

[28] S.M. Al Zahrani, U.M. Omar, S.A. Rahimulddin, A.B. Al-Ghafari, A.M. Aldahlawi, H.A. Al Doghaither, Antiproliferative and apoptotic effects of the natural alkaline water (Zamzam) in breast cancer cell line MCF-7, J. Cancer Res. Ther. 15 (5) (2019) 1098–1104.

[29] S. Tamam, A.H. Ahmad, Love as a modulator of pain, Malays. J. Med. Sci. 24 (3) (2017) 5–14.

[30] H.A. Al Doghaither, A.B. Al-Ghafari, S.A. Rahimulddin, S.M. Al Zahrani, A. Omar, U.M. Omar, Evaluation of the potential anticancer activity of zamzam water in human colon cancer cell line, Cancer Oncol. Res 4 (3) (2016) 33–41.

[31] A.K. Siraj, R. Begum, R. Melosantos, W. Albalawy, J. Abboud, N. Siraj, K.S. Al-Kuraya, Zamzam water protects cancer cells from chemotherapy-induced apoptosis via mitogen-activated protein kinase-dependent pathway, Biomed. Pharmacother. 118 (2019) 109376.

[32] M.A. Almujtaba, T.O. Asar, S. Naqvi, V. Kumar, F.A. Al-Abbasi, A.I. Al-Sieni, F. Anwar, Zinc in alkaline water (Zamzam) ameliorates doxorubicin induced cardiac remodeling, Pak. J. Zool. 54 (6) (2022) 2591–2601.

[33] H.S. Mahmoud, R.A. Eltahlawi, O. Alhadramy, T.M. Soliman, Y. FathyEl-Kot, N. Omar, S. El Sayed, H. Abdallah, M. El-shazley, A. Allithy, Zamzam water is pathogen-free, cardioprotective and tissue-protective: relieving the BBC concerns, Am J. Clin. Med. Res. 8 (2020) 5–12.

[34] R.A. Sheikh, M.S. Nadem, T.O. Asar, M.A. Almujtaba, S. Naqvi, F.A. Al-Abbasi, N.A.R. Almalki, V. Kumar, F. Anwar, Zamzam water mitigates cardiac toxicity risk through modulation of GUT microbiota and the renin-angiotensin system, Current Pharmac. Design 30 (2024) 1115–1127.

[35] T.M. Al-Qurashi, K.S. Aljaloud, A.A. Aldayel, Y.R. Alsharif, A.I. Alaqil, G.O. Alshuwaier, Effect of rehydration with mineral water following exercise induced dehydration on cardiorespiratory fitness in athletes, J. Mens. Health 18 (10) (2022) 1–8.

[36] T. Kashiwagi, H. Yan, T. Hamasaki, T. Kinjo, N. Nakamichi, K. Teruya, S. Shirahata, Electrochemically reduced water protects neural cells from oxidative damage, Oxid. Med. Cell Longev. 2014 (2014) 869121.

[37] T. Kashiwagi, T. Hamasaki, S. Kabayama, M. Takaki, K. Teruya, Y. Katakura, S. Shirahata, Suppression of oxidative stress-induced apoptosis of neuronal cells by electrolyzed-reduced water, in: Animal Cell Technology Meets Genomics: Proceedings of the 18th ESACT Meeting Granada, Spain, May 11–14, 2003, Springer, 2005, pp. 257–260.

[38] H. Yan, T. Kashiwaki, T. Hamasaki, T. Kinjo, K. Teruya, S. Kabayama, S. Shirahata, The neuroprotective effects of electrolyzed reduced water and its model water containing molecular hydrogen and Pt nanoparticles, BMC Proc. 5 (2011) P69.

[39] H. Yan, T. Kinjo, H. Tian, T. Hamasaki, K. Teruya, S. Kabayama, S. Shirahata, Mechanism of the lifespan extension of Caenorhabditis elegans by electrolyzed reduced water—Participation of Pt nanoparticles, Biosci. Biotechnol. Biochem. 75 (7) (2011) 1295–1299.

[40] J. Bajgai, M. Lee, Y.-G. Jang, K. Lee, S. Sharma, Y.J. Jeong, H.J. Park, S.H. Goh, C.-S. Kim, H.I. Kim, Effects of Drinking Electrolyzed Alkaline-Reduced Water on Functional Dyspepsia: A Randomized, Double-Blind, Controlled Prospective Trial, Processes 11 (2023) 968.

[41] S. Sharma, K.-J. Lee, J. Bajgai, T.T. Trinh, J.M. Antonio, M.H. Rahman, Y. Kim, Anti-oxidative and anti-diabetic effects of electrolyzed weakly alkaline reduced water on renal proximal tubular epithelial cells, Processes 10 (10) (2022) 2025.

[42] Y.L. Tama, S. Sagiran, The effect of Zam-zam water to the lipid profile (HDL & LDL) at white mouse (Rattus novergicus), Mutiara Medika: Jurnal Kedokteran dan Kesehatan 19 (2) (2019) 64–67.

[43] Y. Higashimura, R. Baba, T. Inoue, K. Takagi, K. Uchiyama, Y. Mizushima, C. Hirai, Y. Ushiroda, Y. Tanaka, Naito, Effects of molecular hydrogen-dissolved alkaline electrolyzed water on intestinal environment in mice, Med. Gas Res. 8 (2018) 6–11.

[44] J. Chen, Y.-R. Xu, J.-X. Kang, B.-C. Zhao, X.-Y. Dai, B.-H. Qiu, J.-L. Li, Effects of alkaline mineral complex water supplementation on growth performance, inflammatory response, and intestinal barrier function in weaned piglets, J. Anim. Sci. 100 (10) (2022) skac251.

[45] M.R. Yahya, R. Budiarti, D. Antono, Effectivity of alkaline water on the clinical improvement in laryngopharyngeal reflux, J. Med. Sci. (Berkala Ilmu Kedokteran) 53 (1) (2021) 1–6.

[46] C.H. Zalvan, S. Hu, B. Greenberg, J. Geliebter, A Comparison of alkaline water and mediterranean diet vs proton pump inhibition for treatment of laryngopharyngeal reflux, JAMA Otolaryngol. Head. Neck. Surg. 143 (10) (2017) 1023–1029.

[47] J.R. Chaves, de Souza, A.A. Modesto, F.C. Moreira, E.B. Teixeira, J.S. Sarraf, A.S. Khayat, Effects of alkaline water intake on gastritis and miRNA expression (miR-7, miR-155, miR-135b and miR-29c), American J. Translat. Res. 12 (7) (2020) 4043.

[48] L. Luo, Y. Xu, Y. Chang, B. Sun, L. Zhang, Z. Zhao, L. Liang, Microbiota Comparison of amur ide (Leuciscus waleckii) intestine and waters at alkaline water and freshwater as the living environment, Front. Microbi. 13 (2022) 881132.

[49] Y. Tanaka, Y. Saihara, K. Izumotani, H. Nakamura, Daily ingestion of alkaline electrolyzed water containing hydrogen influences human health, including gastrointestinal symptoms, Med. Gas Res. 8 (4) (2018) 160–166.

[50] Y. Sun, J. Zheng, J. Yi, S. Cai, Investigation on the effects and mechanisms of alkaline natural mineral water and distilled water on ethanol-induced gastric ulcers in vivo and in vitro, Processes 10 (3) (2022) 498.

[51] F. Wang, L. Zhu, Y. Wei, P. Gao, Y. Liu, K. Zhou, Z. Yao, Intestinal ion regulation exhibits a daily rhythm in Gymnocypris przewalskii exposed to high saline and alkaline water, Scientific Reports 12 (1) (2022) 807.

[52] D.W. Shin, H. Yoon, H.S. Kim, Y.J. Choi, C.M. Shin, Y.S. Park, D.H. Lee, Effects of alkaline-reduced drinking water on irritable bowel syndrome with diarrhea: a randomized double-blind, placebo-controlled pilot study, Evid.-Based Complement. Alternat. Med. 2018 (1) (2018) 9147914.

[53] J. Xue, G. Shang, Y. Tanaka, Y. Saihara, L. Hou, N. Velasquez, Y. Lu, Dose-dependent inhibition of gastric injury by hydrogen in alkaline electrolyzed drinking water, BMC Complement. Altern. Med. 14 (2014) 1–9.

[54] D.I. Nagpal, S.S. Mankar, G. Lamba, P. Chaudhary, K. Hotwani, S.D. Sortey, Effectiveness of magnetized water and 0.2% chlorhexidine as a mouth rinse in children aged 12–15 years for plaque and gingivitis inhibition during 3 weeks of supervised use: a randomized control study, J. India. Soc. Pedodont. Prevent. Dentist. 38 (4) (2020) 419–424.

[55] V.G. Morelli, V.C. Oliveira, G.L.L. Vasconcelos, P.A. Curylofo, R.M. Monteiro, A.P. Macedo, V.O. Pagnano, Effect of effervescent tablets on removable partial denture hygiene, Am. J. Dent. 36 (2) (2023) 75–80.

[56] T.T. Trinh, A. Fadriquela, J. Bajgai, S. Sharma, M.H. Rahman, S.-H. Goh, K.-J. Lee, Anti-oxidative effect of weak alkaline reduced water in RAW 264.7 murine macrophage cells, Processes 9 (11) (2021) 2062.

[57] K. Kondo, R. Kanenaga, Y. Tanaka, K. Hotta, S. Arakawa, The neutralizing effect of mouth rinsing with alkaline electrolyzed water on different regions of the oral cavity acidified by acidic beverages, J. Oral Sci. 64 (1) (2022) 17–21.

[58] H. Elgamily, O. Mosallam, H. El-Sayed, R. Mosallam, Antibacterial effectiveness of probiotic-based experimental mouthwash against cariogenic pathogen: An in vitro study, European J. Dentis. 12 (01) (2018) 007–014.

[59] M.B. Rahardjo, R.D. Ridwan, D.A. Hikmah, Effect of electrolyzed reduced water on malondialdehyde levels and neutrophil cells in aggressive periodontitis, Tropical J. Pharmac. Res. 17 (2) (2018) 233–237.

[60] J.M. Antonio, A. Fadriquela, Y.J. Jeong, C.-S. Kim, S.-K. Kim, Alkaline reduced water attenuates oxidative stress-induced mitochondrial dysfunction and innate immune response triggered by intestinal epithelial dysfunction, Processes 9 (10) (2021) 1828.

[61] A. Jaba, N. Marine, M. Nato, Bone tissue changes in the background of "activation of the immune system" during orthodontic treatment and tskaltubo water hormesis, Eur. Sci. J., ESJ 18 (8) (2022) 98.

[62] J. Adamia, M. Nikolaishvili, N. Mosemghdvlishvili, Bone Tissue Changes In The Background Of "Activation Of The Immune System" During Orthodontic Treatment And Tskaltubo Water Hormesis, European Scien. J., ESJ 18 (8) (2022) 98.

[63] F. Keramati Yazdi, A. Shabestani Monfared, H. Tashakkorian, A. Mahmoudzadeh, S. Borzoueisileh, Radioprotective effect of Zamzam (alkaline) water: a cytogenetic study, J. Environ. Radioact. 167 (2017) 166–169.

[64] A. Lee, J.M. Fadriquela, C.-S. Antonio, I.-Y. Kim, K.-E. Cho, W.-S. Kim, H.-Y. An, J. Jang, K.-J. Bajgai, Lee, Effects of alkaline-reduced water on exercise-induced oxidative stress and fatigue in young male healthy adults, Processes 10 (2022) 1543.

[65] Y.A. Rias, A.L. Kurniawan, C.W. Chang, C.J. Gordon, H.T. Tsai, Synergistic effects of regular walking and alkaline electrolyzed water on decreasing inflammation and oxidative stress, and increasing quality of life in individuals with type 2 diabetes: a community based randomized controlled trial, Antioxidants 9 (10) (2020) 946.

[66] M. Ademi, The impact of ionized water combined with additional nonenzymatic antioxidants on the concentration of creatinine in rats’ serum during hyperthermic stress, Acta Medica Balkanica: Int. J. Med. Sci. 8 (2023) 244–249.

[67] M. Ademi, I. Gjorgoski, I. Ademi, The alterations of the enzymatic antioxydant activity by adding alkaline water on the white laboratory rats after hyperthermic stress, Acta Medica Balkanica: Intern. J. Med. Sci. 4 (2019).

[68] S. Fasihi, S. Fazelian, F. Farahbod, F. Moradi, M. Dehghan, Effect of alkaline drinking water on bone density of postmenopausal women with osteoporosis, J. Menopausal. Med. 27 (2) (2021) 94.

[69] H.A. Mousa, Health Effects of Alkaline diet and water, reduction of digestive-tract bacterial load, and earthing, Altern. Ther. Health Med. 22 (Suppl 1) (2016) 24–33.

[70] F. Keramati Yazdi, A. Shabestani Monfared, H. Tashakkorian, A. Mahmoudzadeh, S. Borzoueisileh, Radioprotective effect of Zamzam (alkaline) water: a cytogenetic study, J. Environ. Radioact. (2017) 166–169.

[71] K.D. Handayani, M.N. Widyawati, The effect of combination alkaline water and iron tablets on improving hemoglobin level among adolescent, Int. J. Nurs. Health Serv. (IJNHS) 3 (5) (2020) 615–621.

[72] A. Kurylas, T. Zajac, G. Zydek, A. Zajac, The effectiveness of alkaline water in hydrating athletes, J Nutrit. Health Food Sci. 5 (1) (2017) 1–4.

[73] C.-F. Tsai, Y.-W. Hsu, W.-K. Chen, W.-H. Chang, C.-C. Yen, Y.-C. Ho, F.-J. Lu, Hepatoprotective effect of electrolyzed reduced water against carbon tetrachloride-induced liver damage in mice, Food Chem. Toxicol. 47 (8) (2009) 2031–2036.

[74] D.P. Heil, Acid-base balance and hydration status following consumption of mineral-based alkaline bottled water, J. Int. Soc. Sports Nutr. 7 (1) (2010) 29.

[75] J. Weidman, R.E. Holsworth, B. Brossman, D.J. Cho, J. St.Cyr, G. Fridman, Effect of electrolyzed high-pH alkaline water on blood viscosity in healthy adults, J. Int. Soc. Sports Nutr. 13 (1) (2016) 45.

[76] J. Ara, S.A. Nuwormegbe, M.E.J. Sajo, S.K. Kim, K.Y. Shim, K.J. Lee, Potential therapeutic effect of alkaline reduced water in polycystic ovarian syndrome, Med. Hypothes. 104 (2017) 36–39.

​